4 - برمكيان در قلمرو دانش برمكيان ، خاندان وزارت و ديوانسالارى ، نه تنها در سياست و ملكدارى و ادارهء آن قلمرو عظيم و اساسا در تكوين مفهوم و مصداق دولت و حكومت نقشى يگانه داشتند ، بلكه در فراخناى علم و ادب نيز خويشتن را چنان نمودند كه در بسيارى از زمينه‌ها بايد كوششهاى آنان را طليعهء شكوفايى فرهنگ و تمدن اسلامى در قرون بعد دانست . نقش و تأثير برمكيان در سياست و ادب و علم و هنر اين عصر چندان آشكار و عميق است كه گزاف نيست اگر آن را « قرن برمكيان » بناميم . يكى از مهمترين زمينه‌هايى كه برمكيان در آن نقش و تأثير بسيار داشتند ، پهنهء ادب است : ادبياتى كه دربارهء ايشان پديد آمد ، يا آنچه كه خود به عنوان ديوانيان اديب و ادب‌پرور و شاعر و سخنور پديد آوردند يا مشوق ايجاد آن بودند . يحيى برمكى انجمنى ادبى ايجاد كرد و آن را « ديوان الشعرا » نام نهاد و ابان بن عبد الحميد لاحقى را بر آن رياست داد . او منظومه‌هايى را كه شاعران بدين انجمن مىفرستادند بررسى مىكرد و نغزترين آنها را نامزد جايزه مىگردانيد « 1 » . نيز هرگاه سخنى نغز يا حكمت‌آموز مىشنيد آن را مىنوشت يا فرزندان را مىگفت تا آن را ياد گيرند و ثبت كنند « 2 » . وى به مباحث نحوى نيز علاقهء خاص داشت . گفته‌اند چون سيبويه به عراق آمد يحيى مجلسى ترتيب داد و كسايى و اخفش را نيز فراخواند و در ميانه مناظراتى افكند « 3 » . ابن النديم همچنين ازو در زمرهء شاعران كم‌گوى و كاتبان اديب و مترسّلى نام برده كه رسائلشان تدوين شده است « 4 » . نويسندگان ديگر هم بعضى اشعار او را ياد كرده‌اند . از آن جمله وقتى فضل برمكى حكومت خراسان داشت ، و روزگار را همه به نشاط و شادخوارى سپرى مىكرد به او نوشت : إنصب نهارا فى طلاب العلا * و اصبر على فقد لقاء الحبيب حتّى اذا اللّيل بدا مقبلا * و استترت فيه وجوه العيوب فبادر اللّيل بما تشتهى * فانّما اللّيل بأمر عجيب القى عليه اللّيل استاره * فبات فى لهو و عيش خصيب

--> ( 1 ) . ابن الابار ، 81 - 82 . ( 2 ) . كانپورى ، 164 ؛ حصرى قيروانى ، 2 / 1073 . ( 3 ) . ابن النديم ، 57 ؛ قفطى ، 2 / 348 . ( 4 ) . صص 135 ، 190 .